Forex Tarihi

Serbest ticarete dahil olan ülkeler kendi paralarının altın karşısındaki değerini belirlediğinde, ülkeler arası para birimlerinin de çapraz karşılıkları ortaya çıkmış oldu. Böylece birbirleriyle takas oranı belli olan para birimleri ile ticaretin gelişimi büyük atak yapmaya başladı. Her bir para biriminin diğerine oranı takas değerini oluşturuyor ve rahatlıkla değiş tokuşu yapılabiliyordu. Serbest ticaret sistemini tüm özellikleri ile kavrayıp uygulayan ve nimetlerinden faydalanan İngiltere ise yeni ticaret sisteminin neredeyse başına oturmuştu. Zaten genel olarak kabul gören Sterlin daha da güçlenerek uluslararası ticaret sisteminde kabul edilen en temel ödeme şekillerinden biri oldu.

Birinci Dünya Savaşı’na dek başarıyla süren bu uygulama savaşın başlamasıyla birlikte askıya alındı. Savaş sırasında ve sonrasında bir süre altına olan bağımlılık sona erdirilerek serbest kur rejimi denenmiş olsa da ülkeler birer birer yeniden altın standardına geri dönmek zorunda kaldılar. Ancak bu ikinci bahar çok uzun sürmedi. Zira, global ekonominin temel taşlarını oluşturacak yeni iktisadi kavramların birer birer dahil olduğu piyasada, ülkeler altın stoklarını korumak, ihracat avantajlarını artırmak, dış ticaret açığını kontrol altına almak, işsizliği azaltmak gibi nedenlerle çeşitli uygulamalara başvurmak zorunda kalıyordu. Yüksek oranda dış ticaret açığı veren ülkelerin altın stokları erimeye başladığında ithalatı zorlaştıran veya kısıtlayan uygulamalarla dış ticaret açığının azaltılması ve böylece altın rezervlerinin kontrol altına alınmasına çalışılıyordu.

1929 yılı ortasında ABD’de patlak veren Büyük Buhran oldukça derin bir deflasyona yol açtığında arzı karşılamaktan çok uzak olan talep, malların değerini düşürmüş, sanayi üretimini ciddi oranda etkileyerek işsizliğin tavan yapmasına neden olmuştu. İç talebin yerel ürünlerle karşılanıp işsizliğe dur denilebilmesi için ithalat kısılarak ihracatı teşvik eden yasalar çıkarıldı. Ülke istikrarını dengeye almak için ABD’nin aldığı bu kararlar diğer ülkelerin ihracatını etkilediğinden altın standardına bağlı yapı bozulmaya başladı. Standardın en önemli düşmanı olan ve ülkeler arasında altın hareketine neden olan dış ticaret açıkları başlıca dış ticaret sorunu haline geldi ve peş peşe tedbirler alınmaya başlandı. Dünya ticaret sahnesinde bulunan tüm ülkeler, kendi topraklarında istikrar sağlamak için ithalatı kısmakla kalmayıp devalüasyonla paralarının değerini düşürerek dış ticaret açığını azaltmaya çalıştılar. Büyük Buhran ismiyle anılan, modern dünyanın ilk ve en önemli krizi böylece altın standardının sonunu getirdi. Takip eden yıllarda ülkeler birer birer altın standardından ayrılarak paralarını serbest dalgalanmaya bırakmaya başladı. Böylece uluslararası ticarette takas sisteminin ve oranlarının belirlenmesindeki zorluklar küresel ticarette bir çok sorunu beraberinde getirmeye başladı.

1939 yılında patlak veren ikinci Dünya Savaşı küresel ekonomik sistemde köklü değişikliklere yol açtı. Almanya’nın Polonya’yı işgaline istinaden savaşa ilk giren ülkelerden biri olan Birleşik Krallık savaş süresince büyük zarar gördü ve dünya pazarlarında Sterlin’in kabul edilebilir nitelikleri kaybolmaya başladı. Savaş sonrasında, dünya sahnesinde tedavül açısından üç farklı para biriminin döndüğü bölgeler oluştu. Sterlin dünya hakimiyetini önemli ölçüde yitirirken Dolar ve Fransız Frangı kendi ticaret bölgelerini oluşturdu.

Forex için önemli bir tarih olan ve Forex’in tarihçesini kısaca anlatan her kaynakta belirtilen Bretton Woods anlaşması 1944 Temmuz’un-da 44 ülkeden 730 delegenin katılımıyla New Hampshire’daki Bretton Woods isimli kasabada gerçekleştirildi. Yeterli imzaya ulaşan anlaşma 1946 yılında resmen faaliyete geçti, ikinci Dünya Savaşı’nın yarattığı iki süper güçten biri olan ABD, böylece para birimini küresel ticarete kabul ettirmiş oldu.

Bir önceki yazımız olan 2.El Forex Müşterisi başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.